Nedovoljna fizička aktivnost – javno zdravstveni problem

Nedovoljna fizička aktivnost je jedan od vodećih javno zdravstvenih problema, zbog čega se kao dio svjetske „Inicijative kretanje za zdravlje”, koja promoviše fizičku aktivnost i zdrav način života tokom cijele godine, obilježava Međunarodni dan fizičke aktivnosti – 10. maj.

Prema podacima SZO, hronične nezarazne bolesti trenutno predstavljaju vodeće uzroke smrtnosti u svijetu, a procjenjuje se da će do 2020. godine činiti 70% ukupne smrtnosti stanovništva. Svake godine, najmanje 1,9 miliona ljudi širom svijeta umire od posljedica fizičke neaktivnosti. Nedovoljna fizička aktivnost je često udružena sa nezdravim životnim navikama (prekomjerna ishrana i pušenje), te predstavlja značajan riziko-faktor u nastanku bolesti srca i krvnih sudova, dijabetesa, osteoporoze, bolesti lokomotornog sistema, kao i malignih oboljenja (naročito karcinoma debelog crijeva i dojke).

Istraživanje riziko-faktora u nastanku nezaraznih bolesti na području Federacije BiH, koje je provedeno od strane Zavoda za javno zdravstvo Federacije BiH 2002. godine, pokazalo je da se samo 15% stanovništva bavi umjerenom fizičkom aktivnošću u slobodno vrijeme. Prema dobnim skupinama, veći je procenat fizički aktivnih muškaraca (19,6%), nego žena (12%).

Prema rezultatima istraživanja o zdravstvenom ponašanju školske djece, koje je provedeno iste godine, stopa fizički neaktivnih učenika starosne dobi od 11-13 godina, iznosi 27,2%. Stopa je niža kod dječaka (21,3%), nego kod djevojčica (33%). Fizički neaktivni učenici su definisani kao oni koji nisu nikada aktivni ili su aktivni dva ili manje dana sedmično.

Prema definiciji Svjetske zdravstvene organizacije, osoba koja u toku jedne sedmice posveti manje od 30 minuta aktivnostima koje ubrzavaju rad srca, izazivaju osjećaj vrućine i kratkotrajni gubitak daha, fizički je neaktivna. Savremeni javno-zdravstveni pristup podstiče svakodnevnu fizičku aktivnost, u trajanju od najmanje 30 minuta.

Svako životno doba ima svoje potrebe za fizičkim angažovanjem putem sporta ili rekreacije. Postoje brojni dokazi da fizička aktivnost može spriječiti određene bolesti ili smanjiti njihov intenzitet, tako da predstavlja jedan od najvažnijih činilaca unaprjeđenja zdravlja stanovništva. Fizičkom aktivnošću se:

• podiže otpornost organizma,
• povećava broj eritrocita i smanjuje mogućnost nastanka anemije,
• smanjuje  rizik od niza bolesti (bolesti srca i krvnih žila, šećerna bolest, rak – naročito debelog crijeva i dojke) i sprječava njihov dalji razvoj;
• smanjuje rizik od nastanka visokog krvnog pritiska.
• smanjuje rizik od nastanka osteoporoze,
• smanjuje nivo šećera i holesterola u krvi ,
• smanjuje stres i mogućnost nastanka depresije,
• obezbjeđuje više energije, jačaju mišići i kosti, postiže se bolje držanje tijela, vitkost, i veće samopouzdanje,
• smanjuje  prekomjerna tjelesna težina,
• poboljšava funkcioniranje mozga,
• poboljšava pamćenje u starijoj dobi,
• sprječava razvoj osteoartritisa,
• sprječavaju komplikacije u trudnoći,
• a djeca koja vježbaju zdravija su, bolje se razvijaju i imaju bolji uspjeh u školi.

Ukoliko neko fizičkim aktivnostima posvećuje manje od 30 minuta sedmično, savjetuje mu se da: pokuša da ide na posao i da se vraća kući ne koristeći prevozna sredstva, izađe iz autobusa ili tramvaja stanicu ranije i pješaći do kuće,  radije koristi stepenice nego lift, za vrijeme kupovine i obilaska trgovina ne koristi prevozna sredstva; koristi bicikl kao sredstvo za rekreaciju, šetnji posveti najmanje 30 minuta dnevno barem 2-3 puta sedmično, vrijeme godišnjeg odmora iskoristi za plivanje (more, rijeke, jezera) itd.

Onome ko fizičkim aktivnostima posvećuje 30 i više minuta dnevno ali manje od 5 dana u sedmici, savjetuje  se da bude fizički aktivan najmanje 30 minuta dnevno svaki dan u sedmici (ili većinu dana u sedmici), postepeno i prema mogućnostima, uključujući neke od sljedećih aktivnosti: brzo hodanje, vožnja bicikla, plivanje, ples, rad u bašti itd.

Onome ko se bavi fizičkom aktivnošću najmanje 30 minuta više od 5 dana u sedmici, praktikujući i intenzivnije fizičke vježbe (trčanje, brza vožnja biciklom, brzo plivanje, veslanje, košarka, fudbal), savjetuje se da i dalje nastavi, s tim da intenzivnijim fizičkim vježbama posveti najmanje 20 minuta dva ili tri puta sedmično.

Fizička aktivnost treba biti primjerena dobi, kondiciji, zdravstvenom stanju i mogućim tjelesnim ograničenjima. Budući da bavljenje fizičkom aktivnošću može spriječiti veliki broj bolesti i smanjiti njihov intenzitet (naročito kardiovaskularna oboljenja i dijabetes), hroničnim bolesnicima i  starijim ljudima se takođe savjetuje da vježbaju, u dogovoru sa ljekarom i u skladu sa svojim mogućnostima (npr. lagana šetnja). Hodanje je najjednostavniji oblik aktivnosti, a veoma dobro utiče na zdravlje.

Redovna fizička aktivnost djece i omladine važna je za njihov rast i razvoj, zdravlje i zaštitu od bolesti. Polaskom u školu djeca mijenjaju način života i znatno smanjuju kretanje. Fizička neaktivnost veoma rano može predstavljati značajan faktor u nastanku gojaznosti i hroničnih oboljenja  kod školske djece (dugotrajni boravak uz TV, kompjuter i sl.). Fizička aktivnost je veoma važna za sprječavanje deformiteta kičmenog stuba, što je česta pojava kod školske djece. Djeca dosta vremena provode u sjedećem položaju, opterećena su teškom školskom torbom i ne posvećuju dovoljno vremena kretanju na svježem vazduhu. Loše držanje kičme šteti disanju, cirkulaciji, probavi, a uzrokuje i bolove. Bavljenje sportom idealan je način zaštite od bolesti kičme. Ukoliko su promjene već nastale, odabir odgovarajuće vrste sporta može znatno pomoći u otklanjanju određenih deformiteta. Preporučuje se da školska torba bude u obliku ruksaka koji se nosi na oba ramena. Radni stol ne smije biti previsok niti prenizak, a najbolja je ona stolica čija se visina može podesiti po potrebi i koja ima oslonac za donji dio leđa. Svako dijete treba da odabere vrstu aktivnosti koju najviše voli (plivanje, košarka, tenis, fudbal, vožnja bicikla itd.). Prema preporukama Svjetske zdravstvene organizacije (2006.), djeca od 7-18 godina bi trebala imati svakodnevno najmanje 60 minuta fizičkih aktivnosti ili sportskih disciplina umjerenog intenziteta, odjednom ili u intervalima od po 10 minuta. Najmanje dva puta sedmično je potrebno uključiti aktivnosti kojima se unaprjeđuje zdravlje koštanog sistema, mišične snage i elastičnosti (sa velikim pritiskom na kosti, npr. skakanje). Za omladinu su važne aktivnosti vezane za povećanje izdržljivosti. Djeca mlađa od 10 godina ne bi trebala koncentrisati svoju fizičku aktivnost na sportske discipline, već praktikovati neorganizirane aktivnosti kroz igru.

Zdravstveno stanje stanovništva i zdravstvena zaštita u FBiH 2007

Prema posljednjem godišnjem izvještaju  Federalnog zavoda za javno zdravstvo o zdravstvenom stanju stanovništva i zdravstvenoj zaštiti , za 2007. godinu, stanovništvo u FBiH najčešće umire od oboljenja cirkulatornog sistema (54,3%). Druge po rangu su neoplazme sa 19,2% učešća, pa su tako skoro tri četvrtine svih uzroka smrti iz ove dvije grupe. Visoko su pozicionirana i endokrina i metabolička oboljenja sa poremećajima u ishrani (4,0%).

Rang vodećih oboljenja registrovanih u primarnoj zdravstvenoj zaštiti je sličan kao i ranijih godina, a karakteriše ga značajno učešće hroničnih oboljenja, što je direktna posljedica visoke prevalence faktora rizika koji uzrokuju nastanak hroničnih oboljenja (pušenje, gojaznost, nepravilna ishrana, fizička neaktivnost). Programi prevencije faktora rizika su imperativna potreba u aktuelnom reformskom momentu. Pored niza značajnih podataka o zdravstvenom stanju  stanovništva i organizaciji zdravstvene zaštite Izvještaj sadrži i niz preporuka o tome kako realizirati  i osigurati kontinuirano unapređenje zdravstvenog stanja stanovništva i racionalizirati zdravstveni sistem.

Zdravstveno stanje stanovništva i zdravstvena zaštita u FBiH 2007.

Zdravlje stanovništva FBiH u 2006. godini

Zavod za javno zdravstvo Federacije Bosne i Hercegovine svake godine, kao jednu od svojih obveza prema Vladi i Parlamentu FBiH, na temelju mnogobrojnih podataka bitnih za uvid u stanje zdravlja stanovništva, prikupljenih iz više izvora, publicira izvještaj o zdravstvenom stanju stanovništva i zdravstvenoj zaštiti u FBiH, za prethodnu godinu…

Zdravlje stanovništva FBiH u 2006. godini

Istraživanje zdravstvenog i socijalnog stanja djece i žena u Federaciji Bosne i Hercegovine 2006.

Zavod za javno zdravstvo Federacije Bosne i Hercegovine pod pokroviteljstvom Federalnog ministarstva zdravstva i uz finansujsku podršku UNICEF-a i DFID-a je proveo značajno istraživanje o «Zdravstvenom i socijalnom stanju  djece i žena u FBiH- MICS 2006.»

MICS3 istraživanje 2006. u Bosni i Hercegovini je dio UNICEF globalnog istraživanja koje je prvi put provedeno 2000. godine i predstavlja studiju praćenja zdravstvenog i socijalnog stanja djece i žena prema internacionalno preporučenim indikatorima – MICS indikatori i  indikatori Milenijumskih razvojnih ciljeva. Istraživanje je istovremeno provedeno u Republici Srpskoj i Distriktu Brčko. Direkcija za ekonomsko planiranje i programiranje Bosne i Hercegovine je rukovodila projektom na državnom nivou.

straživanje obezbjeđuje dragocjene informacije o zdravstvenom i socijalnom stanju djece i žena u Federaciji Bosne i Hercegovine, a temelji se na potrebama za praćenje napretka u postizanju ciljeva koji proizlaze iz aktuelnih međunarodnih sporazuma: “Milenijumska deklaracija”, koja je usvojena u septembru/rujna 2000. godine od strane svih 191 država članica Ujedinjenih naroda, te Plan djelovanja pod nazivom «Svijet po mjeri djeteta» (World Fit for Children), koji je usvojen na posebnoj sjednici Ujedinjenih naroda o djeci u maju/ svibnja 2002. godine od strane 189 zemalja članica.

Uzorak za MICS istraživanje u Bosni i Hercegovini osmišljen je tako da obezbijedi procjenu velikog broja pokazatelja o stanju djece i žena na državnom nivou, za gradska i ostala područja, i za 2 entiteta: Federaciju Bosne i Hercegovine  i Republiku Srpsku. Anketirano je 3710 domaćinstava, sa visokom stopom odaziva za žene i djecu mlađu od 5 godina – preko 90%. Istraživanje je pokazalo, napr., da u Federaciji Bosne i Hercegovine čak, 17, 4 odsto djece ispod 5 godina starosti  ima prekomjernu težinu (Tuzlanski kanton – 30,3%, Sarajevski -23,8% )

Zanimljiv je i podatak da je trećina djece (34%) u uzrastu 2-14 godina bila izložena bar jednom obliku psihološkog ili fizičkog kažnjavanja od strane njihovih majki/staratelja ili nekih od članova domaćinstva, dok je 3% djece bilo izloženo teškom fizičkom kažnjavanju. Takodjer, vezano za nasilje u porodici, skoro 5% žena se slaže sa izjavom da muževi/partneri imaju pravo da tuku svoje žene/partnerice iz bilo kojeg razloga( Posavski kanton 23%, Srednjo-bosanski kanton 15,7%, Unsko-sanski13,9%, Zapadno-hercegovački 4,6% itd.

Kad je u pitanju reproduktivno zdravlje, ovo istraživanje je pokazalo da oko trećina žena (34%)  starosti 15-49 godina koje su udate ili žive u zajednici sa muškarcem tvrdi da koristi neki od kontraceptivnih metoda., dakle, njih čak 66,4% ne koristi kontracepciju. Što se tiče HIV/AIDS-a  oko 10% žena nije znalo niti za jedan od načina prenošenja  HIV-a, dok ih  je 87% znalo da  se ovaj virus može prenijeti sa majke na dijete.

Istraživanje sadrži mnoštvo drugih podataka o domaćinstvima, ženama fertilne dobi, djeci ,obrazovanju, vodi, higijeni, ponašanju, stavovima,znaniu, itd. Rezultati dobiveni predstavaljaju dragocjenu bazu podataka i informacija koja će poslužiti kao osnova za buduće djelovanje u zaštiti zdravlja i socijalnog statusa žena i djece.

MICS 3 zavšni izvještaj

ZDRAVLJE STANOVNIŠTVA I ZDRAVSTVENA ZAŠTITA U FBIH 2006.

Najčešći uzrok smrti: MOŽDANI UDAR, INFARKT MIOKARDA, KARCINOM   BRONHA I PLUĆA, KARCINOM DOJKE

Prema podacima sadržanim u godišnjoj publikaciji Federalnog zavoda za javno zdravstvo «Zdravstveno stanje stanovništva FBiH za 2006. godinu i zdravstvena zaštita», karakteristike zdravlja stanovništava u FBiH, već godinama su slične kao i u zemljama okruženja, sa značajnim učešćem  kroničnih masovnih nezaraznih bolesti u ukupnoj smrtnosti.

odeći uzroci smrti u 2006. godini, kao i prethodnih godina, su kardiovaskularne bolesti 53,7%, maligne neoplazme 19,2%, metabolička oboljenja sa poremećajima u ishrani oko 4%, a posljedica su visoke prevalence faktora rizika ( pušenje, alkohol, nekvalitetna hrana i nezdrav način ishrane, minimalne fizičke aktivnosti, nekontroliran i nereguliran tlak, šećer i masnoće u krvi itd).
Kardiovaskularne bolesti i maligne neoplazme po svojoj učestalosti predstavljaju ¾ svih uzroka smrti stanovnika FBiH.
Zarazne bolesti i dalje ostaju značajan javno-zdravstveni problem, što se posebno odnosi na tuberkulozu, hepatitis B i C, HIV infekcije i zoonoze.

Vodeći uzroci smrti u 2006. godini prema oboljenjima, kao i prethodnih godina, su moždani udar iz grupe cerebrovaskularnih  bolesti akutni infarkt miokarda iz grupe ishemičnih oboljenja srca, srčani zastoj i kardiomiopatija iz grupe drugi oblici srčanih oboljenja, te maligna neoplazma bronha i pluća.

Mortalitet od bolesti cirkulatornog sistema

et vodećih uzroka smrti od bolesti cirkulatornog sistema u 2006. godini su isti kao i prethodnih godina i to su moždani udar, srčani zastoj, akutni infarkt miokarda, kardiomiopatija  i ateroskleroza, na što utječe značajno prisustvo faktora rizika kao što su ishrana, hipertenzija, pušenje, fizička neaktivnost itd.

d oboljenja cirkulatornog sistema nešto više umiru žene (53%) nego muškarci (47%). Kod žena vodeći uzrok smrti je moždani udar, a kod muškaraca akutni infarkt miokarda.

oredeći standardizirane stope smrtnosti od bolesti cirkulatornog sistema, stanovništvo Federacije BiH ima nižu stopu od Albanije, Bugarske, Hrvatske, Mađarske, Rumunije i prosjeka zemalja koje su postale članice EU do 2004. ili 2007. godine, a višu od Slovenije i prosjeka zemalja koje su članice EU do maja 2004. godine.

Mortalitet od malignih neoplazmi

Poredeći standardizirane stope smrtnosti od malignih neoplazmi Federacija BiH ima nisku stopu u odnosu na okolne zemlje.

Pet vodećih uzroka smrti od malignih neoplazmi u 2006. godini su isti kao i prethodnih  godina a to su maligne neoplazme bronha i pluća sa 25,8% učešća, potom maligna neoplazma jetre i intrahepatalnih žučnih vodova (7,9%), iza koje su visoko pozicionirane maligne neoplazme želuca.

Vodeći uzroci smrti kod muškaraca od malignih neoplazmi su maligne neoplazme bronha i pluća sa 35,5% učešća.

Kod žena, vodeći uzrok smrti od malignih neoplazmi su maligne neoplazme dojke (12,8%). Visoko su rangirane i maligne neoplazme bronha i pluća (12,2%)

Morbiditet (obolijevanje)

Morbiditet, kao negativni indikator zdravstvenog stanja, je objektivni pokazatelj zdravlja stanovništva i najčešće se koristi u analizi zdravstvenog stanja stanovništva. Zasniva se na registrovanom morbiditetu (bonički i vanbolnički, tj. ambulantno-poliklinički).
U 2006. godini vodeća oboljenja registrovana kod ukupnog stanovništva Federacije BiH u su akutne infekcije gornjih disajnih puteva, hipertenzivna oboljenja, akutni bronhitis, bronhiolitis,  cistitis itd.

Rang vodećih oboljenja je sličan kao i ranijih godina, a karakteriše ga značajno učešće hroničnih oboljenja koja bilježe rast stope obolijevanja, što se posebno odnosi na  hipertenzivna oboljenja, dijabetes, dorzopatije, što se može povezati sa visokom prevalencom pušačkih navika, prekomjernom tjelesnom težinom, fizičkom neaktivnošću, stresom i drugim faktorima rizika među stanovnicima Federacije BiH.

Jedini pravi način za smanjenje oboljevanja i umiranja od najčešćih kroničnih nezaraznih bolesti, kao i masovnih zaraznih bolesti od kojih treba spomenuti posebno HIV/AIDS, TBC, hepatitis B i C, kako se konstatira u navedenoj publikaciji, su dugotrajne i uporne aktivnosti na promicanju zdravih životnih stilova i smanjenju utjecaja već pomenutih faktora rizika, kao i implementacija provjereno efikasnih programa za prevenciju obolijevanja i umiranja od tih bolesti, čije, na žalost i veoma dugotrajno i izuzetno skupo liječenje ne donosi željeni razultat.

Zdravstveno stanje stanovništva i zdravstvena zaštita u FBIH 2006. godine

ZDRAVLJE STANOVNIŠTVA I ZDRAVSTVENA ZAŠTITA U FBIH 2006.

Najcešci uzrok smrti:
MOŽDANI UDAR, INFARKT MIOKARDA, KARCINOM   BRONHA I PLUCA, KARCINOM DOJKE

Prema podacima sadržanim u godišnjoj publikaciji Federalnog zavoda za javno zdravstvo «Zdravstveno stanje stanovništva FBiH za 2006. godinu i zdravstvena zaštita», karakteristike zdravlja stanovništava u FBiH, vec godinama su slicne kao i u zemljama okruženja, sa znacajnim ucešcem  kronicnih masovnih nezaraznih bolesti u ukupnoj smrtnosti.

odeci uzroci smrti u 2006. godini, kao i prethodnih godina, su kardiovaskularne bolesti 53,7%, maligne neoplazme 19,2%, metabolicka oboljenja sa poremecajima u ishrani oko 4%, a posljedica su visoke prevalence faktora rizika ( pušenje, alkohol, nekvalitetna hrana i nezdrav nacin ishrane, minimalne fizicke aktivnosti, nekontroliran i nereguliran tlak, šecer i masnoce u krvi itd).
Kardiovaskularne bolesti i maligne neoplazme po svojoj ucestalosti predstavljaju ¾ svih uzroka smrti stanovnika FBiH.
Zarazne bolesti i dalje ostaju znacajan javno-zdravstveni problem, što se posebno odnosi na tuberkulozu, hepatitis B i C, HIV infekcije i zoonoze.

Vodeci uzroci smrti u 2006. godini prema oboljenjima, kao i prethodnih godina, su moždani udar iz grupe cerebrovaskularnih  bolesti akutni infarkt miokarda iz grupe ishemicnih oboljenja srca, srcani zastoj i kardiomiopatija iz grupe drugi oblici srcanih oboljenja, te maligna neoplazma bronha i pluca.

Mortalitet od bolesti cirkulatornog sistema
Pet vodecih uzroka smrti od bolesti cirkulatornog sistema u 2006. godini su isti kao i prethodnih godina i to su moždani udar, srcani zastoj, akutni infarkt miokarda, kardiomiopatija  i ateroskleroza, na što utjece znacajno prisustvo faktora rizika kao što su ishrana, hipertenzija, pušenje, fizicka neaktivnost itd.

d oboljenja cirkulatornog sistema nešto više umiru žene (53%) nego muškarci (47%). Kod žena vodeci uzrok smrti je moždani udar, a kod muškaraca akutni infarkt miokarda

oredeci standardizirane stope smrtnosti od bolesti cirkulatornog sistema, stanovništvo Federacije BiH ima nižu stopu od Albanije, Bugarske, Hrvatske, Madarske, Rumunije i prosjeka zemalja koje su postale clanice EU do 2004. ili 2007. godine, a višu od Slovenije i prosjeka zemalja koje su clanice EU do maja 2004. godine.

Mortalitet od malignih neoplazmi
Poredeci standardizirane stope smrtnosti od malignih neoplazmi Federacija BiH ima nisku stopu u odnosu na okolne zemlje.

Pet vodecih uzroka smrti od malignih neoplazmi u 2006. godini su isti kao i prethodnih  godina a to su maligne neoplazme bronha i pluca sa 25,8% ucešca, potom maligna neoplazma jetre i intrahepatalnih žucnih vodova (7,9%), iza koje su visoko pozicionirane maligne neoplazme želuca.

Vodeci uzroci smrti kod muškaraca od malignih neoplazmi su maligne neoplazme bronha i pluca sa 35,5% ucešca.

Kod žena, vodeci uzrok smrti od malignih neoplazmi su maligne neoplazme dojke (12,8%). Visoko su rangirane i maligne neoplazme bronha i pluca (12,2%)
Morbiditet (obolijevanje)
Morbiditet, kao negativni indikator zdravstvenog stanja, je objektivni pokazatelj zdravlja stanovništva i najcešce se koristi u analizi zdravstvenog stanja stanovništva. Zasniva se na registrovanom morbiditetu (bonicki i vanbolnicki, tj. ambulantno-poliklinicki).  2006. godini vodeca oboljenja registrovana kod ukupnog stanovništva Federacije BiH u su akutne infekcije gornjih disajnih puteva, hipertenzivna oboljenja, akutni bronhitis, bronhiolitis,  cistitis itd.ang vodecih oboljenja je slican kao i ranijih godina, a karakteriše ga znacajno ucešce hronicnih oboljenja koja bilježe rast stope obolijevanja, što se posebno odnosi na  hipertenzivna oboljenja, dijabetes, dorzopatije, što se može povezati sa visokom prevalencom pušackih navika, prekomjernom tjelesnom težinom, fizickom neaktivnošcu, stresom i drugim faktorima rizika medu stanovnicima Federacije BiH.

Jedini pravi nacin za smanjenje oboljevanja i umiranja od najcešcih kronicnih nezaraznih bolesti, kao i masovnih zaraznih bolesti od kojih treba spomenuti posebno HIV/AIDS, TBC, hepatitis B i C, kako se konstatira u navedenoj publikaciji, su dugotrajne i uporne aktivnosti na promicanju zdravih životnih stilova i smanjenju utjecaja vec pomenutih faktora rizika, kao i implementacija provjereno efikasnih programa za prevenciju obolijevanja i umiranja od tih bolesti, cije, na žalost i veoma dugotrajno i izuzetno skupo lijecenje ne donosi željeni razultat.

ZDRAVLJE STANOVNIŠTVA FBIH U 2005.GODINI

U Izvještaju o zdravstvenom stanju stanovništva i zdravstvenoj zaštiti, koji je dio redovne aktivnosti Federalnog zavoda za javno zdravstvo, obrađeni su i analizirani podaci koji ukazuju na najvažnije značajke zdravstvenog stanja u prethodnoj godini. Ti podaci daju podlogu za potrebe ciljanih istraživanja u zdravstvu, ukazuju na kritične tačke ponašanja stanovništva i organizacije zdravstvene zaštite, te omogućuju, što je i temeljni cilj Izvještaja, odredivanje konkretnih akcija, programa i mjera za unapređivanje zdravlja.

Na temelju obrađenih i analiziranih podataka Izvještaj sadrži zaključke i preporuke, kojima se pojašnjavaju uzroci stanja i daje naglasak na prioritetne, javnozdravstvene probleme u FBiH, odnosno predlažu inicijative i akcije, čije bi ostvarenje utjecalo na unapređenje zdravlja stanovnika FBiH.

Zaključci i preporuke jasno ukazuju, da zdravlje stanovništva ne ovisi samo o dobrom ili lošem zdravstvenom sustavu, već je ono i odraz demografskih, socijalnih, ekonomskih i političkih uticaja.

Preuzmi cijelu publikaciju ZDRAVLJE STANOVNIŠTVA FBIH U 2005.GODINI (1.81 Mb – .doc).

ZAKLJUČCI

•    Zdravstveno stanje stanovništva Federacije BiH je višestruko nepovoljno: nisu riješeni ranije postojeći zdravstveni problemi, a pojavili su se i novi.     Demografske promjene su uslovljene smanjenjem reproduktivne moći (pad nataliteta i fertiliteta) i migracijom, uglavnom, mladog stanovništva, što doprinosi starenju stanovništva. Porast udjela starog stanovništva utiče na porast stope općeg umiranja/mortaliteta.
•    Osnovni socio-ekonomski pokazatelji ukazuju na tešku situaciju zbog kontinuiranog porasta stope nezaposlenosti, niskog bruto domaćeg proizvoda (GDP), kao i značajnog učešća stanovništva koje živi ispod granice općeg siromaštva (oko 16%) i  onih koji su pod rizikom od pada u siromaštvo (domaćinstva sa troje i više djece, raseljeni, osobe koje rade u neformalnom sektoru itd).
•    Obolijevanje stanovništva u FBiH je slično kao u zemljama u okruženju, sa značajnim učešćem nezaraznih bolesti. Epidemiološka tranzicija se ogleda u porastu nezaraznih oboljenja (bolesti srca i krvnih sudova, maligne neoplazme, šećerna bolest, mentalni poremećaji i poremećaji ponašanja, itd.) kao i rane onesposobljenosti, uz rizik od pojave novih bolesti.
•    Zarazne bolesti i dalje predstavljaju značajan javno-zdravstveni problem, što se posebno odnosi na tuberkulozu, hepatitis B i C, HIV infekcije i zoonoze.
•    Zdravlje žena ugrožavaju specifična oboljenja vezana za spol i reproduktivnu funkciju. Maligne neoplazme dojke su još uvijek vodeći uzrok smrti žena od malignih neoplazmi, što ukazuje na neophodnost preventivnih aktivnosti.
•    Promjene ponašanja, u smislu povećane upotrebe duhana, alkohola i psihotropnih supstanci, predstavljaju rastući rizik po zdravlje stanovništva.     Loše navike u ishrani, udružene sa nedovoljnom fizičkom aktivnosti stanovnika, doprinose porastu broja gojaznih i osoba sa prekomjernom tjelesnom težinom.
•    Zagađena voda, vazduh i zemljište, te mine i jonizirajuće zračenje predstavljaju riziko faktore okoliša koji ugrožavaju zdravlje stanovništva. Postojeća oprema i kadar su nedostatni za uvođenje kompletnog monitoringa navedenih riziko faktora u FBiH. Uz to, saobraćajni traumatizam još uvijek predstavlja značajan javno zdravstveni problem.
•    Jedan od ciljeva reforme zdravstva je pružanje zdravstvene zastite što bliže stanovništvu, što se ostvaruje implementacijom obiteljske medicine i centara za mentalnu, odnosno fizikalnu rehabilitaciju na nivou primarne zdravstvene zaštite. Prisutne su razlike u obezbjeđenosti stanovništva timovima primarne zdravstvene zaštite po kantonima, što ukazuje na nejednakost u dostupnosti primarne zdravstvene zaštite stanovništvu FBiH.
•    Nedovoljna iskorištenost bolničkih kapaciteta ukazuje na potrebu njihove racionalizacije, što je značajan segment reforme sistema zdravstva koji se realizira kroz SITAP projekt.
•    Uvid u stvarno stanje organizacije zdravstvene zaštite u FBiH otežava nepostojanje potpunih podataka o radu zdravstvenih ustanova u privatnom vlasništvu.
•    Zakonom utvrđena prava građana na zdravstvenu zaštitu najvećim dijelom se finansiraju sredstvima iz obaveznog zdravstvenog osiguranja.

PREPORUKE

•    Usvajanje strateških dokumenata značajnih za zdravstvo Federacije Bosne i Hercegovine.
•    Preduzeti intersektorijalne aktivnosti na zaustavljanju nepovoljnih trendova vitalnih događaja u Federaciji BiH (pad nataliteta, fertiliteta i prirodnog priraštaja) donošenjem populacione politike.
•    Implementacija programa prevencije najučestalijih oboljenja, posebno kardiovaskularnih bolesti i malignih neoplazmi, kao vodećih uzroka smrti stanovništva.
•    Poboljšati kvalitet podataka mortalitetne statistike.
•    Iznalaženje modela finansiranja preventivno-promotivnih programa na nivou Federacije BiH
•    Redovno periodično provođenje istraživanja riziko faktora za nastanak nezaraznih i zaraznih oboljenja, te ciljana populaciona anketna istraživanja zdravstvenog stanja stanovništva
•    Osigurati integrisani nadzor i kontrolu, kao i preventivno-promotivne aktivnosti za populaciju u vezi  rizika od određenih zaraznih bolesti (HIV/AIDS, hepatitis B, C i dr.)
•    Obezbijediti kontinuiran i siguran program imunizacije
•    Periodično provođenje ciljanih istraživanja sistema zdravstvene zaštite
•    Osigurati kontinuirano unapređenje zdravstveno-informacionog sistema